Enkhbat's Blog

Би УИХ-ын 2012 оны сонгуульд нэрээ дэвшүүлэхгүй

Удаан эргэцүүлэн бодсоны эцэст би УИХ-ын 2012 оны сонгуульд нэрээ дэвшүүлэхгүйгээр шийдлээ. Энэ бол миний сонголт юм.

Өчигдөр хуралдсан ИЗНН-ын Үндэсний хорооны хурал дээр олон хүн УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихийн төлөө, харин би намын жагсаалтаас нэрээ хасуулахын төлөө тэмцэлдэв

Би өөрийн энэ шийдвэрийг байх ёстой эрүүл үзэгдэл гэж харж байна. Манай намын гишүүд миний шийдвэрийг хүндэтгэн хүлээн авсанд талархлаа илэрхийлье. Тэд миний нэрийг намын жагсаалтын 2-рт бичихийг бараг 100% саналаар дэмжсэн ч би нэрээ татсан юм.

Харин зарим сэтгүүлчид миний энэ үйлдлийн ард ямар нэгэн “хор”, аймшигт нууц байна гэж байн байн шалгаан асууж байлаа. Би аргаа бараад тэдэнд ”Ангараг руу нисэх багт бүртгүүлчихсэн учир” гэж хэлж ч үзлээ

Мэдээж хэрэг, бодож төлөвлөсөн ажил надад бий. Гэхдээ тэр талаар дараа бичье.

Цэрэгт явж, мэргэжилтэй, цалинтай, орон сууцтай болцгооё

Залуус Солонгос явж ажил хийгээд орон сууцны мөнгөтэй болно гэж ярьдаг. Заавал Солонгос явах хэрэгтэй гэж үү?

Монголд хийх ажил маш их байна. Улаанбаатарын дагуул хотуудыг байгуулах, зам тавих, уул уурхай эзэмших, байгалийн нөхөн сэргээлт хийх гээд олон ажлыг энд тоочин нэрлэж болно. Монголын бодит асуудал бол - ажлын зар их байвч мэргэжлийн ур чадвартай хүн олдохгүй байна. Ажилчдын чадвар, хөдөлмөрийн бүтээмж бага учир цалин бага байна.

Улаанбаатарын барилга дээр хятад ажилчид олноор ажиллаж байна. Цаашид ч улам нэмэгдэх хандлагатай. Уул уурхайн хүнд машин механизмын оператор, гагнуурчин, цахилгаанчин олдохгүй байна. Сарын нэг сая төгрөг, илүү цалинтай ажлын байруудыг гадаадын ажиллах хүчээр нөхөж байна.

Монголд ажил олдохгүй биш харин мэргэжил, чадвартай хүн олдохгүй байна. Яагаад гэвэл бид хөгжил, их бүтээн байгуулалт, үйлдвэр их ярьдаг ч мэргэжлийн ажилчин бэлтгэх асуудлаа шийдвэрлэж чадсангүй.

Мэргэжлийн ажилчин бэлтгэх нэг арга зам бол Инженерийн гэрээт цэргийн албыг эрчимтэй хөгжүүлэх явдал юм. Үүний тулд хугацаат цэргийн албыг хоёр жилийн гэрээт цэргийн алба болгон өргөжүүлэх хэрэгтэй. Хоёр жилийн хугацаанд эрэгтэй, эмэгтэй залууст техникийн мэргэжил, чадварыг маш сайн зохион байгуулалт, эрчтэйгээр олгож болно. Хоёр жилийн гэрээт цэргийн алба залуусыг сахилга баттай, бие бялдрын хувьд эрүүл, мэргэжилтэй болгож төлөвшүүлнэ.

Гэрээт цэргийн алба хаасан залуустай 5 жилийн хугацаатай хөдөлмөрийн гэрээ байгуулж барилга, дэд бүтцийн хөгжил, байгалийн нөхөн сэргээлтийн салбарт ажиллуулна. Тэднийг орон сууцны зээлд бүрэн хамруулна. Тэд бол мэргэжилтэй, тогтмол орлоготой, эрч хүчтэй залуу хүмүүс учир зээлээ барагдуулах бүрэн бололцоотой.

5 жилийн дараа тэд өөрсдийн хүслээр гэрээгээ сунгаж, эсвэл өөр ажилд шилжин ажиллана. Нэгэнт мэргэжил чадвар эзэмшиж, гэр бүлийнхээ амьдралыг авч явах бололцоотой болсон залуус улам л цаашаа явах нь гарцаагүй.

Монголын барилга, зам, дэд бүтэц, байгалийн нөхөн сэргээлтийн томоохон ажлуудын хэрэгцээ нь хүндрэл биш, харин хөгжлийн шинэ боломж болох ёстой. Хүнээ хөгжүүлэх, улс орноо хөгжүүлэх нь нэг л зорилт билээ.

Баялгийг гардан бүтээгч мэргэжилтэй, чадвартай ажилчин хүн конторт суугаа хүнээс дутахгүй (илүү) цалин, орлоготой болсон цагт Монголд хөдөмөрийг үнэлэх нийгмийн цоо шинэ үнэлэмж бий болно. Энэ нь харин Монголын хөгжлийн жинхэнэ хөдөлгөгч хүч болох болов уу.

Д.Энхбат: Ийм цаг үед зөв явах нь илүү чухал, бас хэцүү

"Өнөөдөр" сонин, 2012.5.3 (103)

- Сайд Ц.Нямдоржийг огцруулах асуудалд оролцохгүй гэдгээ танай нам мэдэгдсэн. Гэсэн ч та бүхний тайлбар хангалтгүй байгаа бололтой. Түүнийг хамгааллаа гэж олон хүн ярьж байна. Ялангуяа АН-ынхны дунд тэгж хэлэх хүмүүс нэлээд тааралдлаа.  Танай намд хэлж байгаа тайлбараас өөр сонирхол, зорилго байгаа юм биш биз дээ?

 

Нямдорж маш муу хүн, түүнийг огцруулаач гээд олон хүн хэлж байгааг бид мэднэ. Тэгээд яах юм, дараа нь бас АН-ын бас нэг муу нөхрийг огцруулья гэхэд нь бид дуугай очоод л кнопоо дараад байх болж байна уу. Төрийн ажил тэгж явдаггүй юм. Бидэнд асуудалд хандах зарчим, өөрийн итгэл үнэмшил гэж бий. Огцруулах хангалттай үндэслэл гаргаж ирээгүй. Зүгээр л нэг кнопны олноор хорслоо тайлах гэсэн ажиллагаанд яагаад бид оролцох ёстой гэж. Хэдэн нөхрийн хоорондын тооцоог хагалагч байх үүрэг бидэнд байхгүй. Тийм сонирхол ч алга.

 

МАН-ын хэсэг гишүүн, АН оролцсон бүлэглэлүүд хуримтлагдсан тооцоогоо л бодож байна. Тэд өнгөрсөн 8 жилд завааруулсан жонхуугаа өөрсдөө хутгаж байна. 62-ын бүлэг, Зөвшилцөл, Стандарт бус засаг гээд л учиргүй хайртай улсууд яваад байсан биз дээ. Одоо хэрэлдэж хагарч байна. Ц.Нямдорж бол тэдний л нэг. Салж муудалцахаараа харин асуудал биднээс болсон мэт тайлбар хийх нь ядсан хүмүүсийн яриа. Тэд 8 жил хамт явахдаа юу гэж ярьж байлаа. Одоо, сонгуулийн өмнө гэнэт шударга болцгоож, хариуцлага тооцох гэнэ. Хэн итгэхэв дээ.Стандарт бус хосуудын дотоод хэрүүлд бид оролцохгүй. Эр, эмийн хооронд илжиг бүү жороол гэдэг биз дээ.

 

Үндэслэлээ үнэн зөв болгооч

Бид МАН, АН-ын бүлэглэлүүдийн дотоод зөрчилд оролцож, сайд Ц.Нямдоржийг УИХ-ын 9 гишүүний оруулж ирсэн "Н.Энхбаярыг баривлах явцдаа ... цагдаагийн байгууллага ... гэмт үйлдэл өдөөсөн" гэдэг үндэслэлээр огцруулах гэсэн асуудлыг хэлэлцэж, захиалгат (гэмт үйлдэл өдөөсөн гэдгийг нь ч батлалгүйгээр) шийдвэр гаргахыг эсэргүүцэж байгаа. Энэ бол "хууль, цагдаагийнхан процедурын алдаа хийсэн" гэсэн дүгнэлтийг УИХ-аар гаргуулах, улмаар түүнийгээ яаж ч эргүүлж болох (!) олон зорилготой акц юм.

УИХ-аар хэлэлцүүлж буй тэдний үндэслэлийг эндээс үзнэ үү

УИХ-д хэлэлцүүлж буй үндэслэл нь олон түмний яриад байгаа, хэвлэл мэдээллээр тийм ойлголт өгч сурталчилаад байгаа шиг сайд Ц.Нямдоржтой шударга ёсны хариуцлага тооцох гэсэн санааг огт агуулаагүй байна. Харин ч дээрх үндэслэлээр сайд Ц.Нямдоржийг огцруулах нь түүнийг бараг бусад бүх хэл ам, асуудлаас аварч байна гэхэд болохоор.

Тэд хэвлэлээр ярьж буйдаа үнэхээр итгэж байгаа юм бол Ц.Нямдоржийн "тагнуулын" гэх, албан тушаал, авлигын гэж олон жил яригдсан хэргүүдийг хэлэлцэх асуудалдаа оруулж ирэхгүй яасан юм бол? 

Тэд ИЗНН "бултаж байна" гэж захиалгат хэвлэл мэдээллээрээ шуугиулж байгаа боловч өөрсдөө дээрх асуудлуудыг оруулж ирэхээс ихэд болгоомжилж буй нь гарцаагүй. Сүүлийн 20 жилд Монголын тагнуул, хууль, хүчний бүх байгууллага эрх баригч хоёр намын мэдэлд явж ирсэн учир тэд л асуудлын учир холбоог сайн мэднэ. Тэд хэн үнэхээр айж байгааг ч, хэнийг одоо сайтар айлгаж авахаа ч мэднэ.

Бидний байр суурь энгийн. Хэрэв УИХ дээрх үндэслэлийг дэмжсэн шийдвэр гаргавал урт хугацааны хор уршигтай үйл хэрэг болно гэж бид үзэж байна. Тэр хор уршиг нь Ц.Нямдоржийн сонгууль хүртэлх хоёр сарын албан тушаалаас хавьгүй их үнэтэй байх болов уу.

Тиймд ... эхлээд Үндэслэлээ үнэн зөв болгооч.

Нямдоржийг огцруулах “Сайн үйлсийн аян”

Өчигдөр УИХ шөнө дөл болтол хуралдав. Бид өнгөрсөн дөрвөн жилд Оюу толгой, Таван толгойг хэлэлцэхдээ ч ингэж шөнө дөл болтол хуралдаж байсангүй. “Хэтэрхий чухал” асуудал болж байхад ИЗНН-ын гурав шөнө дөл болтол хүлээсэнгүй гэх хүмүүс ч байна.

Хэрэв Соус Гоби Саундсын асуудлыг, эсвэл улс орны өөр нэгэн чухал асуудлыг хэлцэнэ гэсэн бол бид ажил дээрээ хоноход ч бэлэн байлаа. Харин Нямдоржийг огцруулах нь УИХ-ын түүхэнд ховорхон тохиролдох тийм чухал сэдэв гэж бид үзээгүй.

Н.Энхбаяр ба Монголын төр

Н.Энхбаярыг баривчиллаа. Олон хүн түүнийг өрөвдөж байна. Мэдээж хэрэг, Монгол улсын Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайдын албыг хашиж, цагтаа цалгиж явсан түүнийг цагдаа нар хүч хэрэглэн баривчилж, гудамжны нэгэн согтуу эрийг эрүүлжүүлэх рүү авч яваа мэт олуулаа дамнан машинд ачаад явахад төр засгаа дээдлэн хардаг монгол хүн бүрт эвгүй санагдаж буй нь гарцаагүй.

Монголын шинэ цагийн түүхэнд Н.Энхбаярын нэр тод харагдана. Хаалттай нийгэм нээгдэж, түүхийн хуудас солигдоход өөрөө нуран унаж байсан МАХН гэдэг архаг сүлжээг Н.Энхбаяр өвлөн авч буцаан амьдруулсан билээ. Үзэл санаа, итгэл үнэмшилгүй болж хоосорсон энэ сүлжээг зөвхөн их мөнгө, их шунал буцаан амьдруулж чадна гэдгийг тэр мэдэрсэн. Н.Энхбаяр бол хүчтэй, зальтай, хавь ойрынхноосоо толгой дээгүүр улс төрч. Хэрэв энэ хүн төр засгийн бүх өндөрлөгт 15 жил байхдаа өөрийн сэтгэл зүрх, хүч энергийг улс орныхоо сайн сайхны төлөө зориулсан бол үнэхээр тэр хүсээд байсан үндэсний удирдагчаа болж чадах ч байсан байж магадгүй.

Ерөнхий сайдад тавих асуулга

Өчигдөр би Монгол улсын Ерөнхий сайд С.Батболдод асуулга тавьлаа.

Монгол улсын уул уурхайн хөгжлийн бодлогод цаашдаа маш хүчтэй нөлөөлөх нэгэн үйл явдал болсныг монголчууд бид анзаарахгүй байх шиг. Энэ бол Монголын уул уурхайн салбарын төдийгүй улс орны хөгжлийн ирээдүйг өөрчилж чадах томоохон тектоник үйл явдал гэж би харж байна. Тектоник гэж, хялбаршуулж хэлбэл, газрын гүнд болж буй далд, том хөдөлгөөнийг хэлдэг. Ийм тектоник хөдөлгөөний дараа газрын гадаргуу хөдөлж, цунами болдог. Дараагийн бүх үйл явц өөр гольдролоор урсдаг. Хүмүүс бид ийм хөдөлгөөнийг нэгэнт болчихсон хойно нь буюу үр дагаварыг нь амсаж байж л мэдэх нь элбэг.

Энэ үйл явдлын талаар эдийн засагч Д.Жаргалсайхан өөрийн блогтоо тодорхой дүгнэн бичсэнийг та эндээс үзнэ үү.

 

  МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙ САЙД СҮХБААТАРЫН БАТБОЛД ТАНАА

Асуулга тавих тухай

"Айвенхоу Майнз" компанийн "Саус Гоби" (SGS) охин компани 2012 оны 4 дүгээр сарын 1-ний өдөр хувьцааныхаа 57.6 хувийг гадаадын төрийн өмчит Чалко (Chalco) компанид худалдах болсноо мэдэгджээ.

"Саус Гоби" компани нь 500 сая тоннын нөөцтэй нүүрсний томоохон ордыг эзэмшдэг учир Монгол улсын нүүрсний болон уул уурхайн хөгжлийн бодлогод гадаадын төрийн шууд оролцоо бий болж байна.

Энэ байдлыг Монгол улсын Засгийн газар, Улсын Их Хурал дүгнэн хэлэлцэж, зохих шийдвэрээ гарган ажиллах шаардлага үүсч байна.

Иймд Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.13-ыг үндэслэн Ерөнхий сайд Танд  дараахь асуулгыг тавьж байна.
 
"Файнэншл таймс" (Financial Times) сонины 2012 оны 4 дүгээр сарын 2-ны өдрийн дугаарт "Саус Гоби” компанийн төлөөлөгч Монголын Улсын Засгийн газарт албан бусаар мэдэгдсэн, тэд дэмжиж байгаа" гэж мэдээлжээ.

Монгол Улсын Засгийн газрыг төлөөлсөн ямар албан тушаалтан энэхүү "албан бус" мэдэгдлийг хүлээн авсан, ямар үндэслэлээр дэмжихээ илэрхийлсэн талаар зохих мэдээлэл, тайлбарыг яаралтай өгнө үү.

Хариуг Улсын Их Хурлын тухай хуульд заасан хугацаанд буюу асуулгын ач холбогдол, шийдвэрлэх цаг хугацаа тулсан зэрэг нөхцөл байдлаас шалтгаалан 14 хоногийн дотор бичгээр ирүүлж улмаар Улсын Их Хурлын нэгдсэн хуралдаанд сонсгохыг  Танаас хүсье.
 
Хувийг Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт.

 

                                                 УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН  ГИШҮҮН Д.ЭНХБАТ

Итгэ, гэхдээ шалга

Хоёр хоногийн өмнө буюу 2012 оны 3-р сарын 24-нд АНУ-ын Флорида мужийн орон нутгийн (Palm Beach Country) сонгуульд ашигласан санал тоолох машины программд алдаа гарч сонгуулийн дүн будлиантсан нь илэрчээ. Сонгуулийн албан ёсны дүнг зарлаж, ялагчийг тодруулснаас хойш 6 хоногийн дараа уг алдаа илэрсэн нь асуудлыг их хүндрүүлж байгаа болтой.

Дээрх машиныг үйлдвэрлэгч нь 2012 оны манай УИХ-ын сонгуульд хэрэглэх машиныг нийлүүлж буй Dominion Voting Systems компани байх юм.

Dominion Voting Sytems компани дээрх асуудлыг орон нутагт санал тоолох машин, төвд саналын дүнг нэгтгэх машины программыг нэгэн дор шинэчлэх ёстойг бүрэн хийгээгүйгээс болсон гэж тайлбарлаж байна. Мөн тэд сонгуулийн дүн будлиантсан гэдгийг хүлээн зөвшөөрчээ.

Би өөрөө компьютерийн системийн мэргэжлийн хүн. Компьютерийн системийн алдаа, кибер хулгай, луйврын ихэнх нь тэдгээр системийг хариуцан ажиллаж буй хүмүүсийн үйл ажиллагаанаас бүрэн хамаардаг болохоос техникийн гэмтэл байх нь тун ховор гэдгийг сайн мэднэ. Тийм ч учраас дэлхий олон оронд ашиглагддаг энэ компаний төхөөрөмжийг зохих журам, стандартын дагуу зөв ашиглавал найдвартай сайн гэдэгт нэг их эргэлзэхгүй байна.

Харин санал тоолох машин төхөөрөмж, программыг хариуцан ажиллуулах манай хүмүүс маань хэр найдвартай билээ? СЕХ, төрийн бусад байгууллагууд сонгуулийн санал тоолох машины программ хангамжийг үнэхээр хуулийн дагуу тоолж байгааг шалган сертификацлах, тооллогын дүнд аудит хийх зэрэг маш чухал журам, стандартыг хэр сайн гаргаж, мөрдөж ажиллах бол? Сертифифчилах, аудит хийх бүх ажиллагаа олон нийт, сонгуульд оролцогч иргэд, улс төрийн намуудад хэр нээлттэй байж чадах бол?

Хэрэв дээр дурьдсан хяналт, шалгалтын үйл ажиллагаа нээлттэй бус, эсвэл зохих стандартын дагуу хийгдэхгүй бол манай сонгуулийн дүнд итгэхэд туйлын бэрх болно.

Ниргэсэн хойно нь хашгирав гэдэг болохгүйн тулд бид одоо дээрх журам, стандарттай танилцаж, цагт нь шаардлагаа тавьж, хянаж ажиллах хэрэгтэй болж байна.

Би техникийн дэвшилд итгэдэг. Гэхдээ ямар ч сайн техникийг сайтар шалгаж, хянаж байх ёстой гэдэгт бүр илүү итгэдэг.